Yenileniyor
  • Adana
  • Adıyaman
  • Afyon
  • Ağrı
  • Amasya
  • Ankara
  • Antalya
  • Artvin
  • Aydın
  • Balıkesir
  • Bilecik
  • Bingöl
  • Bitlis
  • Bolu
  • Burdur
  • Bursa
  • Çanakkale
  • Çankırı
  • Çorum
  • Denizli
  • Diyarbakır
  • Edirne
  • Elazığ
  • Erzincan
  • Erzurum
  • Eskişehir
  • Gaziantep
  • Giresun
  • Gümüşhane
  • Hakkari
  • Hatay
  • Isparta
  • Mersin
  • İstanbul
  • İzmir
  • Kars
  • Kastamonu
  • Kayseri
  • Kırklareli
  • Kırşehir
  • Kocaeli
  • Konya
  • Kütahya
  • Malatya
  • Manisa
  • K.Maraş
  • Mardin
  • Muğla
  • Muş
  • Nevşehir
  • Niğde
  • Ordu
  • Rize
  • Sakarya
  • Samsun
  • Siirt
  • Sinop
  • Sivas
  • Tekirdağ
  • Tokat
  • Trabzon
  • Tunceli
  • Şanlıurfa
  • Uşak
  • Van
  • Yozgat
  • Zonguldak
  • Aksaray
  • Bayburt
  • Karaman
  • Kırıkkale
  • Batman
  • Şırnak
  • Bartın
  • Ardahan
  • Iğdır
  • Yalova
  • Karabük
  • Kilis
  • Osmaniye
  • Düzce
%-1,48
BIST 103.310
%0,11
Dolar 5,4267
%0,23
Euro 6,2047
%0,25
Altın 229,40
REKLAM

YASAK SÖZCÜKLER

22 defa okundu kategorisinde, 10 Oca 2019 - 07:19 tarihinde yayınlandı
YASAK SÖZCÜKLER

ERDEN BALIBEK

Bugünden söz etmiyorum, yine biraz gerilere gideceğim. Zaman Abdülhamit dönemi. O dönemde bazı sözcüklerin kullanılması yasak. Basına sansür uygulandığından, gazetelerde çıkacak yazılar, haberler önce denetimden geçiyor, sakıncasız olanlara izin veriliyor. Ancak çoğu makalenin, haberin ya üzeri çiziliyor, ya da içlerindeki bazı sözcükler karalanıyor. Onlar hiçbir biçimde gazetelerde yer alamıyor.

Hangi sözcükler mi yasak o devirde? Birkaçını sayalım: Millet, hürriyet, vatan, cumhuriyet, isyan, buhran… Girit, Kıbrıs, Bosna, Hersek, Makedonya diyemezsiniz. Namık Kemal, Mithat Paşa diyemezsiniz. Yıldız diyemezsiniz. Onlar bir yana “tahtakurusu” bile diyemiyorsunuz. Nedeni çok ilginç: Yanlışlıkla “tahtıkurusun” diye okunur düşüncesiyle! Hele bir de burundan söz edin. Hele büyük burun deyin. Malum, Abdülhamit’in burnu biraz büyükçe ve kavisli.

O dönem çok gerilerde kaldı. Şimdi artık o sözcüklere yasak yok. Hepsini rahatlıkla söyleyebilirsiniz. 10 Ocak 1945 tarihinde Anayasa dilinde yeni Türkçe sözcüklerin kullanılması kabul edildi. Yasaklamak bir yana yeni sözcüklere yer açıldı.

Ancak 1985 yılına geldiğimizde yepyeni bir durumla karşılaşıyoruz. Üstelik tarih yine 10 Ocak. Bu kez tam 205 sözcüğün TRT’de yer alması yasaklanıyor. Neden; bu sözcüklerin Türkçenin yapı ve işleyişine ters düşmesi.

Onlardan da birkaç örnek verelim:

Dışalım, dışsatım, deneyim, anı, anımsamak, devrim, özgürlük, görsel, işitsel, kuram, olasılık, ödün, öngörü, bilimsel, ulusal, yandaş, yaşam, yapıt, yanıt, yapay, yazman, zorunlu, dize, doğa, doğal, etkin, etkinlik, onursal, ruhsal, öykü, örneğin…

İnternet dünyasında da kullanılmaları yasak olan sözcükler varmış ama benim o konuda ilgim de bilgim de yok.

Tekrar başa dönelim. Abdülhamit dönemi ile  ilgili yarı şaka, yarı ciddi bir “anekdot”  anlatılır.  İnsanlar bulut demeye bile korkarlarmış. Çünkü gökte bulut varsa, yağmur yağacak demektir. Yağmur yağarsa yerde su birikintileri oluşacak. Su birikintilerinde de ördekler yüzecek. Ördeğin gagası neye benziyor?

İnsanoğlu sözcüklerle algılar, hisseder, öğrenir, düşünür, konuşur. Aldous Huxley’in dediği gibi “Sözcükler deneyimlerimizi dizdiğimiz ipliklerdir”. Sözcükler, bir başka düşünüre göre de yaşamımıza yön verir. Sözcükler yasaklanabilir ama düşünceler yasaklanamaz. Yasaklanan sözcüğün yerini bir başkası alır.

Abdülhamit döneminde yasaklanan sözcükler arasında “millet” vardı. Şimdi “millet” en çok kullanılan sözcüklerden biri. O zaman “vatan” denemiyordu. Şimdi “Vatan sağ olsun” diyoruz. “Hürriyet”, “Milliyet” uzun yıllardır çıkan gazetelerin adları.

Hele 1985’teki karar! Yasaklanan tüm sözcükler hepimizin dilinde. Şu yazının içinde bile öyle kaç sözcük var. Dil, dilbilimcilere göre canlı bir varlıktır. Doğar, büyür, gelişir ve zamanı gelince yerini bir başkasına bırakır. Onu, “doğal süreci” bitmeden yasaklayarak yok etmeye çalışmak, akıntıya karşı kürek çekmektir. Bunu, şimdiye dek başaran çıkmadı. Hepsi tarihin çöplüğüne atıldı.

 

 

Haber Editörü : Tüm Yazıları
Yorumlara Kapalı